Het verhaal van Joseph (Ethiopië)

Joseph blijft praten

Hoeveel karakter kan een gelaat uitdrukken? In de blik van Joseph Jabir zie je de pijn van iedere vluchteling... is in een fractie van een seconde voelbaar welke tol ontheemden betalen door gedwongen huis en haard achter zich te laten.

Maar dat is slechts Josephs gelaatsuitdrukking. In werkelijkheid grapt en grolt hij zich door de dag. Wellicht speelt hij de clown die zijn trauma’s erg diep verstopt, maar dat maakt z’n lach niet minder aanstekelijk. Zijn verhalen zijn enthousiast; de woordenstroom onophoudelijk. Het lijkt Joseph totaal niet te deren dat je hem als buitenlander niet verstaat. Hij blijft praten.

Dat Joseph oud is, lijdt geen twijfel, maar hoe oud is onduidelijk. Joseph heeft geen flauw benul van zijn leeftijd en er zijn geen documenten die daar verheldering in brengen. Hij zegt als kind het begin van de Britse kolonisatie van Sudan te hebben meegemaakt, maar dat lijkt enigszins overdreven. Groot-Brittannië veroverde een deel van Sudan in 1898 en dat zou Joseph minimaal 110 jaar oud maken. De leiding van het vluchtelingenkamp Bonga (een van de drie kampen in de regio Gambella in West-Ethiopië waar ZOA activiteiten ontplooit) neemt dat verhaal dan ook met een korreltje zout.

Speer

Meer waarde hecht de leiding aan Josephs heroïsche verhalen dat hij ooit als stoere-jager-met-speer naakt achter zijn prooi aan ging. Met dat beeld op het netvlies komt zijn huidige voorkomen koddig over: een stokoude man in een T-shirt van het Texaanse stadje El Paso. Het shirt doet een voorliefde voor ruige motorclubs vermoeden, maar dat blijkt een misvatting. “Ik heb het shirt gekregen. Het is erg lelijk, maar ook erg goedkoop.” Dat beeld zie je overigens veel in de vluchtelingenkampen. Tweedehands kleding uit het westen vindt gretig aftrek. Gevolg is wel dat veel mensen niet weten wat voor opdruk ze dragen. Dat is komisch als het om de film Titanic gaat, maar stuitend in het geval van Amerikaanse ‘hip-hop-gangsters’.

Roots

Het verhaal van Joseph verschilt niet veel van andere gevluchte Sudanezen. De keuterboer moest zijn twaalf koeien achterlaten en werd in vluchtelingenkamp Bonga opgevangen. Daar verblijft hij alweer jaren. In het begin heeft hij nog geprobeerd te werken als meubelmaker, maar dat liet zijn lichaam al snel niet meer toe. ‘Alleen als God het wil’ denkt hij nog terug te keren naar Sudan, maar voorlopig slijt hij zijn dagen door een praatje te maken met iedereen die zijn verhaal maar wil horen. Een verhaal overigens dat belangrijk genoeg is bevonden om te worden vastgelegd op videotapes en in documenten. Oude tradities en verhalen worden op die manier bewaard voor het nageslacht. Zo kunnen kinderen die niet in Sudan zijn geboren zich toch een beeld vormen van hun ‘roots’. Nu maar hopen dat iemand ze vertelt dat de fantasie van Joseph geen grenzen kent.


Terug naar het overzicht