Noodhulp aardbeving Haïti
Marcelus en Cleeford, twee Haïtianen die zich inzetten voor de wederopbouw van hun land.
De bakkerij in Flon
“Tussen al die ingestorte huizen rook ik ineens versgebakken brood.” Toni Fernhout, international relief manager van CRWRC, kan er nog steeds niet over uit. Op zoek naar de bron van die heerlijke geur, die haar tussen alle ravage extra opviel, vond ze Marcelus Daniel (40). Met zijn vrouw, hun vijf kinderen en een schoonzus woont Marcelus in een tent aan de overkant van de weg. Hij had een goedlopende bakkerij met zeven werknemers. Dat wil zeggen: die heeft hij nog steeds. Alle werknemers doen hun best om de bakkerij draaiende te houden in de beperkte ruimte die ze hebben. Hoewel het hoofdgebouw van de bakkerij is ingestort, is de oven gespaard gebleven.
Omdat de meeste voorraden tijdens de aardbeving verloren zijn gegaan, kan Marcelus nog niet op volle kracht draaien. Het lukt hem om ongeveer de helft te produceren van wat hij voor de aardbeving bakte. Eén ruimte van de bakkerij is nog intact. Daar maken ze het deeg en rollen ze het door een machine, die hij heeft weten te repareren. Het brood laat hij rijzen in zijn oude huis, dat beschadigd is maar niet volledig verwoest.
Bekijk hier het filmpje over deze bakkerij:
“Sommige klanten zijn wel bezorgd over de hygiëne”, vertelt Marcelus. “Het is moeilijk om de vliegen weg te houden bij het deeg. Het ligt te rijzen op de grond, op de veranda, overal waar maar een plekje is.” Hij zou graag weer uitbreiden, maar de ruimte en het geld is voorlopig te beperkt.
Illegaal?
Er zit nog een andere kant aan dit verhaal. Tijdens een gesprek met de lokale overheid kreeg Marcelus Daniel van de burgemeester te horen dat deze huizen, die langs de snelweg lagen, waarschijnlijk niet herbouwd mogen worden. Ook al woonden de meesten hier al jaren, van oorsprong zijn het illegale huisjes. Marcelus zelf woont er al dertien jaar en zegt dat hij eigendomspapieren heeft gehad. Maar juridische documenten zijn moeilijk te krijgen in Haïti. Als je ergens een tijd woont, gaat men er al snel van uit dat het jouw huis is. Dat het gebouw met eigendomsregistratie in Port-au-Prince is ingestort, maakt het nog moeilijker om eigendom te verifiëren.
De bakkerij was niet verzekerd, zodat deze familie zo goed als failliet is – net zoals al hun buren. De weg van wederopbouw is lang en moeilijk. Gelukkig zijn er mogelijkheden om de mensen die hier langs de snelweg woonden, elders een stuk grond te geven. Daar kunnen ze herbouwen, ook de bakkerij van Marcelus Daniel.
“Wat ik zo gaaf vind aan deze bakker, is dat hij niet bij de pakken neer ging zitten. Hij heeft de boel schoongemaakt en is aan de slag gegaan”, vertelt Toni met bewondering en enthousiasme. Graag ondersteunt ze deze ondernemer, die een inkomen voor zeven families mogelijk maakt.
De lokale kracht in Masson
Een andere Haïtiaan die indruk maakt, is Cleeford Dalce. Hij is een oude bekende; in 2005 heeft hij voor CRWRC gewerkt. Dat is een partnerorganisatie van ZOA, waar we ook nu weer intensief mee samenwerken. “We konden voelen dat hij zo betrokken is bij de mensen hier, hij werkt echt met zijn hart. En hij heeft een prettige houding. ‘Samen de schouders eronder’, niks geen zielig gedoe van ‘willen jullie ons alsjeblieft helpen”, vertelt Toni over de eerste ontmoeting met Dalce. “Toen referenties ook positief bleken, namen we hem met veel enthousiasme in ons team op.”
Dalce’s huis, dat van zijn oma en van zijn tante, zijn allemaal verwoest door de aardbeving. Deze huizen waren ook bij de survey betrokken en net als anderen ontvingen ze zeil en voedsel en komen ze in aanmerking voor een huisje (zie het artikel van de vorige keer). Nog los van de materiële hulp, is Cleeford blij met de werkwijze van CRWRC en ZOA. “Jullie kijken echt naar wat er al is. We hebben een dokter, we hebben technici, we hebben vrijwel alles. Maar het hing na de aardbeving als los zand aan elkaar. Door de beschikbare mensen en systemen in te schakelen, heb ik het idee dat de mensen hier in Masson goede moed hebben gekregen en weer vooruit durven.”
Psycho-sociale workshops
Cleeford zelf is daarvan een uitstekend voorbeeld. Hij was intensief betrokken bij de survey en bij de distributies. Ook was hij de drijvende kracht achter de psycho-sociale ‘workshops’, - wekelijkse bijeenkomsten om mensen te helpen om te gaan met hun angst voor een nieuwe aardbeving.
Hoe gaat zo’n bijeenkomst in z’n werk? In Luitor, één van de dorpen waar we werken, zitten de vijftig deelnemers buiten, omringd door velden met suikerriet – een belangrijk exportproduct voor Haïti. Luitor ligt vlakbij Leogane, het epicentrum van de aardbeving van 12 januari. Cleeford, die eerst zelf een training heeft gevolgd over het begeleiden van de deze workshops, begint met nuchtere feiten, die hij op een schoolbord schrijft. “De kans op nog zo’n aardbeving is minder dan drie procent”, vertelt hij. “Het is meer dan tweehonderd jaar geleden dat Haïti zo’n zware aardbeving heeft meegemaakt.”
Zijn volgende opmerking is al net zo nuchter. “We hebben niet genoeg geld om ons op zo’n aardbeving voor te bereiden, maar door aan deze feiten te denken, maken we onszelf mentaal sterker. We hoeven ons geen zorgen te maken dat het tijdens ons leven nog eens gebeurt.”
Vervolgens leert hij de vijftig aanwezigen - mannen, vrouwen, tieners, kinderen – enkele eenvoudige oefeningen waarmee ze spanning te lijf kunnen gaan. Ook legt hij uit dat praten over de ervaringen kan helpen om spanning en angst te verminderen. Vervolgens nodigt Cleeford de deelnemers uit om hun ervaringen tijdens de aardbeving te delen. Drie vrouwen vertellen hun verhaal; gangbare verhalen hier, maar opnieuw wordt glashelder wat een impact de aardbeving op persoonlijke levens heeft gehad. De verliezen en verwondingen zijn niet hetzelfde, maar iedereen vertelt over hoe plotseling de aardbeving kwam en hoe het enige tijd duurde voor ze ook maar een beetje grip konden krijgen op wat er gebeurd was. “Mensen zijn gestorven, en ik zie er geen reden voor. Anderen hebben het overleefd, daar zie ik ook geen reden voor. We leven verder in Jezus’ naam”, verwoordt een deelnemer de wanhoop. Diep doorleefd klinkt het als de deelnemers gezamenlijk een psalm zingen.
In alle vijf de dorpen zijn drie mensen getraind om deze workshops te begeleiden. Deelnemers aan deze bijeenkomsten hebben al gemeld dat ze zich rustiger voelen en minder bang zijn. We zien ook dat mensen langzamerhand weer terug durven in de huizen die niet of nauwelijks beschadigd zijn.
CRWRC
Na de aardbeving startte ZOA hulpverlening in samenwerking met organisaties die het land al lange tijd kennen. Met de Nederlandse stichting Woord en Daad begonnen we in Nederland een grootschalige fondsenwervingsaktie. Hun hulpverlening na de aardbeving speelt zich met name af in Port-au-Prince. ZOA’s toegevoegde waarde was daar de ervaring die we hebben met noodhulp na rampen; met de inzet van door de wol geverfd personeel konden we bijdragen aan het werk in die eerste moeilijke, chaotische weken.
Maar ook hadden we direct contact met het Canadese CRWRC (Christian Reformed World Relief Committee). Inmiddels is de fase van wederopbouw aangebroken. Meer nog dan in noodhulp ligt daar onze expertise, met name in plattelandsgebieden, zoals we werken in o.a. Liberia, Congo, Afghanistan en Sri Lanka. Dat verklaart dat onze focus in Haïti meer is verschoven naar de dorpen rondom Leogane. Jos Joosse werd aan hun team toegevoegd voor de ondersteuning van constructie en watervoorziening, en Annet Nellen heeft rondom Leogane de situatie van de medische voorzieningen in kaart gebracht. Beide Short Term Workers zijn inmiddels terug in Nederland, maar ZOA blijft intensief betrokken bij de wederopbouw. Niet alleen door financiering, maar ook door op zoek te gaan naar gekwalificeerd personeel. Geïnteresseerd? Kijk hier voor de beschrijving van vacatures.
Onze update van 17 mei 2010
Binnen een maand na de aardbeving in Haïti stuurde ZOA vier zogenoemde Short Term Workers (STW) naar het land. Deze STW’ers, mensen met vakkennis en buitenlandervaring, wonen en werken in Nederland en zijn beschikbaar om voor kortere of langere tijd uitgezonden te worden. Al op woensdagochtend 13 januari, een halve dag na de aardbeving, ging bij ZOA de telefoon; het was STW’er Jos Joosse die meldde direct weg te kunnen. Drie maanden verleende Joosse ter plekke hulp. Nu is hij terug in Nederland.
De 64-jarige, gepensioneerde waterbouwkundige Jos Joosse heeft een bijzondere band met Haïti: “Ik heb er in de jaren tachtig met mijn gezin een aantal jaren gewoond en gewerkt. Van Haïtianen waar ik nog altijd contact mee heb, hoorde ik vrijwel direct over de aardbeving en de schaal ervan.” In eerste instantie vertrok een medewerker van stichting Woord en Daad richting het rampgebied om zich te oriënteren op de noden en de benodigde hulpverlening. Eind januari volgde Joosse met drie andere STW’ers. Hij zou zich drie maanden bezighouden met constructie, water en sanitatie.
Niet in de koude kleren
Op 29 april keerde hij terug, vol van de vooruitgang die hij kon constateren, maar ook met veel verhalen over teleurstellingen en praktische problemen waar hij tegenaan liep. “Het dreunt na. Ik heb goed afscheid kunnen nemen en het werk gaat gelukkig door, maar natuurlijk spelen de beelden door mijn hoofd”, vertelt Jos. Hoewel hij een nuchtere en ervaren man is, ging Haïti hem niet in de koude kleren zitten. Wat hem van die eerste weken bijblijft, is de levenden en de doden die letterlijk naast elkaar lagen; de doden onder het puin, de levenden op de stoepen ernaast. Maar ook dat de Haïtianen ondanks de schok en het verdriet ‘gewoon’ weer aan de slag gingen. “Ze moesten ook wel, ze moesten voor eten en drinken zorgen. Er was weinig tijd om stil te blijven staan.”
Met de drie andere STW’ers huurde Jos een rustig en koel huis boven op een berg in Petionville. Het was een prettige plek om te wonen, ondanks dat het water met emmers tegelijk uit het stopcontact stroomde. Er was stroomuitval, zodat het voedsel in de koelkast bedierf. Er was een gebrek aan benzine voor de generator en geen water om te douchen of de wc door te spoelen. Dit maakte de woonsituatie niet eenvoudig. Toch realiseerden STW’ers zich dat dit voor veel Haïtianen luxeproblemen zijn; zij hebben überhaupt geen koelkast, zelfs geen voedsel dat zou kunnen bederven.
Huizenbouw en drinkwatervoorziening
Na vier maanden – drie van de vier medewerkers zijn inmiddels terug – begint de afbakening van het werkgebied, de partners waarmee samengewerkt gaat worden, en de activiteit duidelijk te worden. ZOA werkt samen met de Canadese organisatie CRWRC vlakbij het epicentrum van de aardbeving. In vijf dorpen in de buurt van de stad Leogane wordt vooralsnog vooral huizenbouw en drinkwatervoorziening aangepakt. 
Daarnaast wordt de mogelijkheid onderzocht om projecten op te zetten voor livelihood – een vakterm voor de verbetering van de inkomenssituatie van mensen. Wellicht door verhoging van landbouwopbrengsten of door bedrijvigheid te stimuleren met trainingen en microkredieten. Veel mensen in Haïti waren ook voor de aardbeving al ontzettend arm en zijn nu hun laatste reserves verloren; een voedselvoorraadje, hun baan, hun winkeltje. ZOA wil ze graag helpen om hun bestaan weer terug op de rails te krijgen.
Kruiwagens
Jos kijkt met een goed gevoel terug op de drie maanden in Haïti. “Mensen zijn blij met wat we gedaan hebben op het gebied van puinruimen. Het lijkt simpel, maar de 120 aangeschafte kruiwagens kwamen goed van pas. Twee gezinnen krijgen er samen één in bruikleen om het terrein voor huizenbouw schoon te maken. Al zingend werd het kruiwagentransport ingeluid. Helaas zagen we na twee dagen weinig vorderingen en veel kapotte kruiwagens. Het bleek dat ze – made in China – slechts een laadvermogen hadden van vijf kilo. Miskoopje dus, maar op de technische school van stichting Woord en Daad hebben leerlingen extra ondersteuningen gelast, zodat alsnog flink kon worden opgeruimd.” .JPG)
Ook is het volgens Jos fijn dat snel het benodigde type van de nieuwe huizen vastgesteld kon worden. “Mensen zijn er echt blij mee. De onderkomens zijn zowel aardbeving- als orkaanbestendig omdat de houten constructie kan meeveren. Het houten frame is verankerd in een betonnen plaat. Het hout is geïmpregneerd en dus ook bestand tegen aanvallen van insecten. Eigenlijk zijn het tijdelijke woningen, bedoeld om zo’n anderhalf tot vijf jaar mee te gaan. We bouwen ze echter zo dat ze ook geschikt zijn voor permanente bewoning. Bovendien kunnen ze worden uitgebouwd als mensen dat willen. Op deze manier kunnen de mensen er in de toekomst mee vooruit, en dat is pure winst.”
Inmiddels staan er zo’n vijftig huizen en er komen er in ieder geval nog 1.050 bij. In elk dorp zijn Advisory Community Committees opgericht, groepen vrijwilligers in de dorpen die samen zullen werken met de hulpverleners. Zij hebben dagenlang meegeholpen met het afnemen van enquêtes, waarin de situatie van de huizen en de bewoners in kaart werd gebracht. De situatie van het huis wordt met een kleurcode aangegeven: groen heeft geen reparatie nodig, blauw is ondanks lichte beschadigingen bewoonbaar, geel betekent onbewoonbaar en code rood staat voor een totaal vernietigd huis. Na de eerste inspectie worden de huizen nog door een technisch adviseur bezocht.
Teleurstellingen en vreugdevolle momenten
Ondanks de vele succesjes heeft Jos ook teleurstellingen ervaren. “Ik vond het lastig dat sommige mensen langer in hun tenten bleven wonen in de hoop meer hulp te krijgen. Ook de houding van ambtenaren viel me tegen; ze controleerden wel of we ons aan de regels hielden, maar verder hielden ze zich afzijdig. En daarnaast heb je natuurlijk nog de ontmoedigende gebeurtenissen waarbij hulpgoederen worden gestolen of hulpverleners bedreigd.”
Daar tegenover stonden voldoende vreugdevolle momenten. “We waren altijd welkom, werden hartelijk in de tenten genodigd. Helemaal toen mensen merkten dat we terug bleven komen, dat we echt naast hen willen blijven staan en ze op weg willen helpen met de wederopbouw van hun bestaan. Naarmate we de mensen langer kenden, ebde eventuele argwaan merkbaar weg. Speciaal staat de dag me bij dat er in een tent een kindje was geboren en ik werd uitgenodigd. Prachtig om samen die vreugde te delen.”
Hoe nu verder?
De komende vijf maanden gaat de aandacht vooral naar huizenbouw. Verder komen er in de dorpen waar ZOA werkt waterputten met daarbij permanente toiletgebouwen. Dit is meteen een illustratie van Joosses eerdere stelling dat de noodzakelijke plannen en planning geregeld aangepast moeten worden op basis van de praktijk. De tijdelijke toiletten waren in de maanden na de aardbeving essentieel, maar die fase is nu voorbij. De permanente toiletten zijn duurder, maar belangrijk voor de hygiëne. Als de pomp en toiletgebouwen zijn gebouwd, wordt Unicef uitgenodigd voor een training aan de Committees. Voor onderhoud en reparaties worden leerlingen van de technische school opgeleid.
Jos Joosse hoopt van september tot december nogmaals uitgezonden te kunnen worden. Die mogelijkheden worden nu onderzocht. Graag zou hij dan zijn vrouw meenemen, op één voorwaarde. “Ze moet wel aan de slag kunnen. Misschien dat ze als verpleegkundige ergens ingezet kan worden. Anders is het geen goed idee. Haïti is geen gemakkelijk land om te wonen."
 |
 |
 |
