25 jaar na de genocide in Rwanda

"In het kerkje lagen 5000 lijken"

25 jaar geleden vonden er verschrikkelijke gebeurtenissen plaats in Rwanda. Tussen de 800.000 en een miljoen mensen zijn er gestorven als gevolgen van de genocide. ZOA was een van de eerste organisaties ter plekke. Kees-jan Hooglander heeft daar als medewerker van ZOA de eerste periode na de genocide gewoond en gewerkt, Groot Nieuws radio stelde hem een aantal vragen.

Het verwerken van de trauma's duurt waarschijnlijk nog jaren

25 jaar geleden, de genocide. Hoe kwam dit nieuws bij je binnen?
Het was heel apart. Ik werkte in Malawi en was redelijk afgesloten van de buitenwereld. Ik had geen flauw idee wat er gebeurd was totdat ik werd benaderd door ZOA of ik naar Rwanda wilde gaan. Mijn vrouw en ik moesten er goed over nadenken, helemaal omdat we in verwachting waren van ons eerste kindje. Toch hadden wel het gevoel dat we ontzettend veel konden betekenen en nadat ik had gekeken hoe de situatie was, besloten we te gaan.

Wat trof je aan toen je er voor het eerst kwam?
Het was heel apart. Iedereen die je tegenkwam was getraumatiseerd. De trauma’s en verhalen waren enorm schokkend, de een nog erger dan de ander. Overheden functioneerden niet meer. Ik ging er werken als landendirecteur voor ZOA en mocht projecten coördineren op het gebied van landbouw, water en sanitatie en traumaverwerking.

Hoe was de tijd dat je er gewerkt hebt?
Het was zwaar en erg pittig. Ik heb er wel van genoten maar na 3,5 was het voor mij echt genoeg. Ik herbeleefde de pijn weer toen ik twee week geleden het gebied opnieuw bezocht. Ik was er met een collega met wie ik toen ook veel heb gewerkt. De gebeurtenissen van 25 jaar geleden raken hem nog steeds. Hij vertelde met pijn in zijn ogen dat hij 25 jaar geleden naar een kerkje moest gaan om hulp te verlenen. Bij de plaats aangekomen vonden ze 5000 lijken aan.
Je kan het je niet voorstellen, wat een leed.

Je zegt dat je onlangs terug bent geweest, hoe was dat?
Je ziet een enorme verandering nu. Het land is schoon, gestructureerd en netjes geordend. In het vliegtuig werden we zelfs gevraagd plastic tasjes niet mee te nemen het land in. Ik vond het mooi om te zien dat er nog steeds ziekenhuizen en projecten draaien die we 25 jaar geleden met ZOA hebben opgezet. Daaraan kan je zien dat een inspanning echt impact kan hebben. ZOA mocht helpen bij de opbouw van een zo verscheurd land. We hebben mensen toen al een stukje hoop mogen geven– al duurt het verwerken van alle trauma’s waarschijnlijk nog jaren.

Luister naar het volledige interview met Kees-Jan Hooglander