ZOA specialiseert in landrechten

In vele landen, vooral in Afrika, ontstaan steeds meer conflicten rond landrechten. ZOA nam twee experts in de hand om dit thema op de kaart te zetten en oplossingen te ontwikkelen om landrechtenkwesties op te lossen.

David Betge

De afgelopen jaren werd ZOA er steeds meer mee geconfronteerd dat conflicten rond de eigendomsrechten van land in veel landen grote problemen veroorzaken en een langdurige ontwikkeling in de weg staan. Een groot en steeds terugkerend probleem is dat de rechten van burgers vaak niet goed geregistreerd zijn. Daar komt bij dat traditionele en formele, legale systemen vaak niet goed met elkaar matchen.

Bovengenoemde issues leiden tot problemen als mensen na een gewelddadig conflict terugkeren naar hun huis en erachter komen dat hun land ingenomen is door anderen. Terwijl de voormalige bezitters van hun land claimen op basis van voorouderlijke rechten, kunnen de bezetters van de overheid of andere partijen de legale rechten van het land hebben gekregen.

Richtlijnen
Op internationaal niveau komt er steeds meer aandacht voor het landrechtenprobleem, dat niet alleen in Afrikaanse landen bestaat maar zich ook in Aziatische landen voordoet. Ook wordt erkent dat slecht ontwikkelde landadministratiesystemen vaak een negatieve invloed hebben op economische ontwikkeling.
De afgelopen jaren zijn er daarom diverse internationale richtlijnen ontstaan die het landrechtenprobleem aan willen pakken. Een van die richtlijnen is de Voluntary Guidelines on the Responsible Governance of Tenure of Land, Fisheries and Forests (VGGT). Deze richtlijn werd tijdens de Algemene Vergadering van de VN en de G20 geaccepteerd en wordt door een groot aantal organisaties als wereldwijde standaard erkend.

unnamed 2

Start programma’s
ZOA startte haar eerste programma’s rond landrechten in Burundi rond 2007 en in Uganda in 2016. In beide landen was het doel de mensen die getroffen zijn door conflicten rond landrechten te helpen door wettelijke registratie van hun land via formele juridische mechanismen mogelijk te maken. Hierbij helpen we samen met lokale partners en in samenwerking met de overheid de traditionele rechten van de burgers te beschermen en de rechten van vrouwen en jongeren te sterken.

Een kernelement van de ZOA-programma’s is de ondersteuning van lokale gemeenschappen bij de gesprekken rond landrechten en ze bewust te maken van hun wettelijke rechten. Bovendien werkt ZOA samen met lokale partners om conflicten op te lossen die aan het licht komen bij de vaak gevoelige gesprekken rond de registratie van landrechten.

Landrechtenexperts
Om haar expertise rond de landrechtenkwesties te verdiepen, de bestaande kennis te consolideren en een intern beleid en externe netwerken te ontwikkelen, heeft ZOA twee landrechtenexperts ingehuurd. Samen met ons ervaren, lokale personeel gaan Hendrik Westerbeek en David Betge de komende tijd het werk van ZOA rond landrechten verdiepen en verbeteren.

Geen doel op zich
Bij het werk rond landrechtenkwesties in gemeenschappen die door conflicten en rampen verscheurd zijn, is het goed om in de gaten te houden dat de landregistratie niet een doel op zich is, en ook niet de enige manier om landrechtenkwesties aan te pakken. Het gaat veel meer om het oplossen van conflicten rond land binnen lokale gemeenschappen en mensen via, onder meer, kennisoverdracht te steunen bij het opeisen van hun rechten.

De registratie van landrechten door de regering is uiteindelijk wel belangrijk om op lange termijn conflicten te voorkomen en mensen zekerheid te geven. Het gesprek aangaan met lokale gemeenschappen rond landrechtenkwesties is niet vereist voor de formele registratie van de rechten, maar wel een zeer belangrijk aspect voor de verbetering van landbouwpraktijken, een van ZOA’s belangrijkste expertisegebieden.

Landregistratie is geen doel op zich, het gaat om het oplossen van conflicten.

Verschillende tools
De registratie van de grenzen van land op lokaal niveau kan op verschillende manieren plaatsvinden. Een van de mogelijkheden is dat de gemeenschap zelfstandig gaat werken met, bijvoorbeeld, een digitaal tool. Hiermee kunnen ze gemakkelijk hun eigen landgrenzen en die van de buren documenteren. Op die manier zijn ze minder afhankelijk van de overheid en kunnen ze eraan werken conflicten rond land op te lossen en grenzen vast te zetten. Maar dit soort lokale initiatieven zijn vooral dan duurzaam als ze ondersteund worden door de overheid. Uiteindelijk moeten de burgers immers ook een wettelijke en door de overheid gegarandeerde bescherming van hun landrechten krijgen. Coöperatie met de overheid is daarom vaak een belangrijk onderdeel tijdens het werk rond landrechten. In Uganda werkt ZOA met lokale en nationale autoriteiten en de lokale gemeenschappen samen om land formeel te registreren en tegelijk mensen over hun rechten te informeren en ze in staat te stellen deze op te eisen. Daarbij faciliteert ZOA vooral ook gesprekken tussen gemeenschappen, zodat mensen samen de voordelen, kansen en ook problemen die door landrechtenregistratie ontstaan kunnen herkennen en bespreken.

Het werk rond landrechten bestaat uit twee onderdelen. Aan de ene kant gaat het daarom mensen bij elkaar te brengen en hen te steunen conflicten rond land op te lossen en met elkaar overeenstemming te vinden om binnen de gemeenschap landrechten en grenzen vast te stellen. Centraal staat hier de dialoog en het herkennen van de interesses en belangen van verschillende maatschappelijke groepen. Aan de andere kant moet er een wettelijk en administratief kader ontstaan en moeten autoriteiten in staat zijn landrechten te registreren en te garanderen. Tijdens beide processen kan ZOA ondersteunen, waarbij het samenwerken met strategische lokale partners centraal staat. Een grote uitdaging is het verbinden van deze processen, het samenbrengen van wat op het lokaal en op nationaal niveau gebeurt en het creëren van begrip voor deze processen en de verschillende belangen.

Op dit moment is ZOA nog vooral aan het verkennen is hoe zij haar landrechtenprogramma’s vorm gaat geven. De komende tijd willen we onze ervaringen en kennis naar een hoger beleidsniveau tillen. Daarbij willen en moeten we de meest kwetsbare mensen altijd in het oog houden.

 

unnamed